Zit een depressie echt tussen je oren?
Immuno-psychiatrie is een relatief nieuw medisch vakgebied dat het verband onderzoekt tussen het immuunsysteem en psychische aandoeningen, zoals zware depressies, schizofrenie, bipolaire stoornissen en psychoses. Waar de traditionele psychiatrie zich vooral richt op chemische processen in het brein (zoals neurotransmitters), kijkt de immuno-psychiatrie naar hoe fysieke ontstekingsreacties en een ontregelde afweer de hersenwerking en het gedrag beïnvloeden.
Zo ligt de drijvende kracht achter depressieve klachten soms in ons lichaam, in de vorm van bijvoorbeeld ontstekingen, een ontregeld afweersysteem en chronische stressreacties. Ons onderzoek zoekt naar deze biologische sporen van somberheid, om gerichtere en persoonlijkere behandelingen mogelijk te maken.
Een verstoord immuunsysteem kan dus tot mentale aandoeningen leiden, en andersom worden mensen met mentale problemen ernstiger ziek en lijken ze minder goed te reageren op vaccins.
Prof. dr. Livia De Picker is een vooraanstaand Belgisch psychiater en onderzoeker verbonden aan het Universitair Psychiatrisch Ziekenhuis (UPZ) Duffel en de Universiteit Antwerpen (SINAPS). Zij is een pionier op het gebied van de klinische immuno-psychiatrie. Voor haar grensverleggende werk naar de wisselwerking tussen de geestelijke gezondheid en het afweersysteem ontving zij onder meer een bekroning van EOS Wetenschap.
De Picker onderzoekt hoe een verstoord immuunsysteem mentale klachten kan uitlokken, en omgekeerd. Enkele van haar belangrijkste inzichten en projecten zijn:
- Verminderde vaccinatiereactie: Tijdens de coronapandemie toonde haar onderzoek aan dat patiënten met ernstige psychiatrische aandoeningen (zoals schizofrenie of zware depressie) na vaccinatie aanzienlijk minder antistoffen aanmaken dan gezonde mensen. Dit bewijst direct dat hun immuunsysteem fundamenteel anders of minder goed werkt.
- Immuno-metabole depressie: Zij herkent bij een deel van de depressieve patiënten een specifiek subtype waarbij chronische laaggradige ontstekingen gepaard gaan met extreme vermoeidheid en metabole problemen (zoals overgewicht of verhoogd cholesterol).
- Biomarkers inzetten: De Picker pleit voor precisie-psychiatrie. Door bloedwaarden zoals het ontstekingseiwit CRP (C-reactief proteïne) te meten, kan vooraf worden ingeschat of iemand bijvoorbeeld slecht zal reageren op reguliere antidepressiva (SSRI's) en wellicht meer baat heeft bij ontstekingsremmende medicatie of elektroconvulsietherapie (ECT).
